پیدایش عکاسی در ایران و جهان

پیدایش عکاسی در ایران و جهان و سیر تکاملی آن 

عکاسی چیست؟

عکاسی در لغت از دو کلمه یونانی photos به معنای نور و graphos به معنای نوشتن گرفته شده است. یعنی نوشتن بوسیله نور. عکاسی بطور کلی فرایندی است که پایه آن نور است و عکاس با استفاده از مواد و تجهیزاتی که قادرند نور را ثبت کند به بیان احساسات، ثبت وقایع و زیبایی های پیرامون خویش می پردازد. این ابزار ها در ابتدا وسیله ای بوده به نام اتاقک تاریک (دوربین عکاسی امروزی) و صفحه حساس به نور (فیلم عکاسی و کاغذ عکس امروزی) که امروزه با پیشرفت شایانی که در زمینه عکاسی رخ داده است دوربین های آنالوگ قدیمی که فیلم عکاسی را داخل آنها می گذاشتند جای خود را به دوربین های دیجیتالی داده اند که صحنه مقابل را در قالب یک فایل دیجیتال (کامپیوتری) ذخیره می کنند و در نهایت بر روی سطوح گوناگون چاپ می شوند.
در ادامه بطور مختصر پیدایش عکاسی و سیر تکاملی آن در جهان و ایران شرح داده شده است:

مختصری از تاریخچه عکاسی:
همانطور که در بالا اشاره شد عکاسی بر پایه اتاقک تاریک و مواد حساس به نور تشکیل شده است. اختراع اتاقک تاریک به قرن ها قبل باز می گردد زمانی که ارسطو صحبت از تثبیت شکل خورشید و ماه می کند. بدین صورت که در کنج یک اتاق تاریک و در زیر سوراخ کوچکی که در وسط دیوار آن قرار داشته می نشسته و تصویر تشکیل شده بر دیوار مقابل را رصد می کرده است. 

 پیدایش عکاسی

الحسن، دانشمند عرب نیز شرحی از اتاقک تاریک داده است که با آن می توان کسوف های خورشید را که از سوراخ های یک دیوار بطور معکوس بر دیوار مقابل نقش می بندد مشاهده کرد. لئوناردو داوینچی نیز شرحی از اتاقک تاریک داده است ولی قدیمی ترین تاریخی که در دست است مربوط می شود به ابن حیثم دانشمند و منجم عرب در قرن یازدهم میلادی.

تصویر بدست آمده از روش بالا بسیار کم نور و همینطور معکوس بود. بعد ها ژروم کاردان (1501 – 1576) یک عدسی محدب در سوراخ اتاقک تاریک جای داد تا تصویری شفاف تر و روشن تری بدست بیاید. بعد ها در سده هجدهم یک آیینه با زاویه 45 درجه سر راه سوراخ اتاقک تاریک قرار دادند تا مشکل معکوس بودن تصویر نیز بر طرف شود. این تکنیک عصای دست برخی از نقاشان نیز شده بود. آن ها کاغذی را بالای اتاقک تاریک بر روی شیشه آن قرار می دادند و خطوط منظره مقابل را از روی آن ترسیم می کردند.

و بدین ترتیب اولین پایه عکاسی یعنی اتاقک تاریک پایه ریزی شد.

 

اختراع عکاسی:

هم زمان با تکمیل پروسه اتاقک تاریک، دانشمندانی نظیر ژوهان هینریش شولتز آلمانی با ترکیب موادی تلاش داشتند تا تصویر حاصل شده از اتاقک تاریک را بر روی مواد حساس به نور تثبیت کنند. بعد از آزمایش های بسیار توماس وج وود انگلیسی موفق شد با فرو بردن کاغذ یا چرم در محلول نیترات نقره و در معرض نور قرار دادن آن کاغذ یا چرم، تصویر را بر روی آن ثبت کند. ولی این تصویر تنها در روشنایی شمع قابل رویت بود و در روشنایی روز محو می شد. این تلاش ها ادامه پیدا کرد تا اینکه ژوزف نیس فورنیپس فرانسوی در سال 1816 تصویری را بر روی کاغذ آغشته به کلرور نقره بدست آورد ولی نتوانست آن را ثابت نگه دارد. ولی بالاخره در سال 1822 موفق به ثبت تصویر و ثابت نگه نگه داشتن آن شد. 

اختراع عکاسی

 

وی در سال 1826 عکاسی را رسما به عنوان یک اختراع ثبت نمود. از این رو پیدایش عکاسی را مربوط به سال 1826 و کشور فرانسه می دانند.

  

                           تاریخچه عکاسی                               اختراع عکاسی

 

لویی ژاک مانده داگر یکی دیگر از محققانی بود که برای ثبت تصویر زحمات زیادی متحمل شد ولی هیچگاه نتوانست تصویر را ثبت کند. وی در سال 1829 با نییپس شریک شد و به بهبود فرایند ثبت تصویر پرداخت. وی پس از مرگ نییپس (1833) به این تلاش ها ادامه داد تا اینکه در سال 1839 شیوه جدیدی به نام داگروتیپ اختراع کرد که تصاویر دقیق تری ایجاد می کرد.

داگروتیپ

هم زمان با داگر، آقای فوکس تالبوت انگلیسی در سال 1840 شیوه دیگری را اریه کرد به نام کالوتیپ. در این شیوه تصویر بصورت نگاتیو و بعد پوزتیو شکل می گرفت که بسیار راحت تر و بهتر از شیوه داگروتیپ بود. تالبوت اولین کتاب عکاسی دنیا را با نام مداد طبیعت چاپ کرد. این کتاب حاوی 24 عکس معماری و طبیعت بی جان و شرح مختصری از شیوه کالوتیپ بود. جالب است بدانید یکی از نخستسن عبارات زیبایی شناسی از اوست:

«یک شعاع خورشید یا یک درخت بلوط خشک شده و یا یک سنگ پوشیده از خزه می تواند یک رشته افکار و احساسات و تصورات باشکوه را بیدار کند»

 

کالوتیپ 

یکی از مشکلات جدی عکاسی در آن زمان زمان نوردهی به ماده حساس بود که حدود 8 الی 14 ساعت طول می کشید. از این رو تحقیقات ادامه پیدا کرد تا پروفسور ژوزف ماکس پتزوال عدسی درست کرد که 16 برابر بیشتر نور را عبور میداد و زمان عکاسی از 14 ساعت به یک دقیقه رسید. این تصاویر همچنان خیلی واضح نبودند تا اینکه فردریک اسکات آرچر در سال 1850 روش جدید کلودیون تر را اختراع کرد و توانست تصویر بسیار دقیق تری بدست بیاورد. و سیر پیشرفت همینطور ادامه پیدا کرد تا جرج ایستمن در سال 1888 یک اتاقک تاریک بسیار کوچک در ابعاد 82 در 95 در 165 سانتیمتر ساخت که وزن آن 680 گرم بود. نام آن را کداک گذاشت چون در تمامی زبان ها راحت تلفظ می شد. ابتکار او این بود که دوربین را با فیلم به مردم می داد. بعد آنرا میگرفت و تصاویر آنرا ظاهر می کرد و همراه با یک دوربین نو به آنها باز می گرداند. بعد ها دوربین های کوچک متعدد دیگری روانه بازار شد و بعد آن کارخانجات دیگری نظیر آگفا، لایکا، کداک و بعد ها نیکون و کانون و ... دوربین های جدیدی را روانه بازار کردند.

دوربین عکاسی کداک

 

پیدایش عکاسی در ایران

ناصرالدین شاه قاجار در دوره طولانی حکومت خود (1849 – 1896 ) برای اولین بار عکاسی را وارد ایران کرد. از آنجایی که ایران در آن روزها بار دیگر مبدل به گذرگاهی برای دستیابی به شرق شده بود کاشفان، باستان شناسان، نظامیان، محققان، نقاشان و عکاسان زیادی به سمت مشرق زمین روانه شدند. ولی تاکنون آنچه درباره سرآغاز عکاسی در ایران منتشر شده تنها عکس های ارنست هولستر  مهندس آلمانی مورد توجه واقع شده است و تنها اثر جامع در زمینه کتابی است به نام  «ایران در 113 سال پیش» به دو زبان فارسی و آلمانی با پا نوشت های انگلیسی که از سال 1977 به همت وزارت هنرهای زیبا در تهران منتشر شده ولی بطور کلی در دسترس عموم نیست. خانم بدری آتابای کتابدار سلطنتی در کاخ گلستان در سال 1978 مجموعه ای از عکس های موجود در آلبوم های کتابخانه را تهیه کرد که حاوی عکس هایی است که ناصالدین شاه از خانواده های سلطنتی اروپا و زنان حرمسرا و مراسم شکار و ... جمع آوری کرده بود.

 

عکس دوران قاجار


در یک جمع بندی، بررسی مختصر آتابای و مقاله بسیار محققانه آنجلو پی یه مونتره ایتالیایی در ایران به نام «آلبوم عکس هیئت سیاسی ایتالیا در ایران (تابستان 1862)» بهترین منابع موجود برای تحقیق در دوران نخستین پیدایش عکاسی در ایران است.
اولین دست اندرکاران عکاسی در ایران اروپاییانی از فرانسه، اتریش و ایتالیا بودند که در دارالفنون مدرسه فنی معروف تهران تدریس می کردند. این مدرسه را ناصرالدین شاه قاجار در سال 1850 برای تربیت افسران و مهندسان نظامی و غیر نظامی تاسیس کرد که از سال 1860 تدریش عکاسی را نیز در دستور کار آن گنجانید.
احتمالا اولین خارجی که در ایران عکس را با شیوه چاپ نقره ای چاپ کرد، ژول ریشار فرانسوی بود که در مدرسه دارالفنون به تدریس پرداخت و پس از آنکه اسلام آورد نام میرزا رضا خان را برای خود انتخاب کرد. و ناصرالدین شاه لقب عکاس باشی را به او داد.


آتابای اولین عکاس ایرانی را ناصرالدین شاه قاجار می داند که در سال 1865 – 1866 از خودش عکس گرفته است.

 

 

                                                    عکی ناصر الدین شاه                                                               عکس ناصرالدین شاه قاجار

 

و در ادامه تصاویری از نخستین روزهای عکاسی در ایرن به نمایش درآمده است

 

عکس دوره قاجار

 

عکس دوره ناصرالدین شاه

 

عکاسی معماری دوره قاجار

 

عکاسی دوره قاجار

 

 

فهرست آموزش های عکاسی

مشخصات دوربین مناسب برای عکاسی کودک (قسمت اول: لنز دوربین)

دیدگاهی بنویسید